O romanche, unha lingua a piques de desaparecer

O romanche, unha case descoñecida lingua que fala o 0,5 por cento da poboación de Suíza, debátese por sobrevivir afundido nunha loita interna e enfrontado a un contexto cada vez máis globalizado. O romanche é unha lingua de orixe latina que pertence á familia das linguas reto-románicas, e que naceu e perdura no cantón alpino suízo de Grisóns, o maior do país en territorio (150 vales) pero cunha poboación de só 187.000 persoas.

No conxunto de Suíza, onde viven 7,5 millóns de persoas, 35.000 aseguran que o romanche é a lingua que máis dominan, e 60.000 afirman que a usan con asiduidade. Esa situación débese a que, segundo o censo do 2000, o romanche é a décima lingua falada na Confederación Helvética, tras o alemán, o francés, o italiano, o serbio-croata, o albanés, o portugués, o español, o inglés e o turco.

A ese afogo exterior súmaselle o problema de que o romanche se divide en cinco dialectos: o sursilvan, o sutsilvan, o surmiran, o puter e o vallander. No 1982, da fusión dos cinco, creouse o romanche grisón, o estándar, co obxectivo de fortalecer un idioma que ía perdendo falantes ano tras ano, pero os falantes rexeitárono.

"O romanche estándar é o principio da fin da lingua", sentenciou Robert Cantieni, director da escola pública bilingüe de Samedan, unha pequena localidade situada no val do Engadino, a seis quilómetros de Sant Moritz. "Talvez en 50 anos o romanche desaparecería. Eu traballo para evitalo, pero para que permaneza a xente debe identificarse coa lingua", agrega Cantieni Moitos. Moitos, incluído Cantieni, aseguran ademais que non entenden os outros catro dialectos, nin tampouco o estándar.

"Claro que hai léxico e expresións distintas, pero podemos manter perfectamente unha conversación se lle pomos vontade", afirmou o secretario xeral da liga Romanche, Urs Cadruvi. Para o secretario xeral, "talvez é demasiado tarde para o estándar porque é unha lingua artificial, pero é un método que nos pode axudar a manter o idioma".

A realidade é menos optimista, dado que a "alemanización" se segue dando: no 1880, o 47% da poboación de Grisóns afirmaba que a súa lingua principal era o romanche e o 40 % o alemán. Actualmente, é o 17% o que elixe o romanche e o 61% o alemán.

Non existe ningún partido político, nin agrupación nacionalista que reivindique e que loite por un recoñecemento e un apoio maior desta lingua.