Buraco negro en Encrobas

Manolo do Pumariño, chamado así pola aldea onde se criou e que xa non existe grazas á expansión da mina de Fenosa en Cerceda, recupera a súa memoria para o documental As Encrobas. A ceo aberto, que está acabando de rodar o director e guionista Xosé Bocixa e que ten prevista a súa estrea en novembro.

Hai once anos, obrigado a marchar do val, Bocixa non esqueceu ese desterro que primeiro converteu nun guión de ficción e que agora regresa como a voz dunha ferida aínda aberta. Nos anos 70 as Encrobas erixiuse como centro da revolta rural para protestar contra as expropiacións que estaba levando a cabo Fenosa ó descubrir que no "val se podía extraer carbón", afirma o director. Co apoio "do consello de ministros de Franco" a empresa eléctrica comezou a quedar coas terras o que avivou máis as conciencias dunha Galicia durmida. Partidos como o NAP, a UPG, sindicatos e estudantes uníronse á causa dos veciños que a través de manifestacións e cargas da Garda Civil chamaron a atención da cidadanía.

"Ata o ano 78 non se asinou un acordo" polo que a contía de expropiación ascendía "das 30.000 pesetas por ferrado" que nun primeiro momento se ofreceron ata as 350.000, lembra Bocixa. Este cambio económico levou a moitos a decidirse, polo menos xa non regalaban as terras, mentres outros entendían que "hai cousas que non se pagan con cartos", esta diversidade de opinións aparece reflictida en A ceo aberto.

A dimensión da mina de carbón de Fenosa, que aínda adiministra a Sogama, sempre "foi ocultada tanto por Fenosa como pola Administración", pero os veciños vían como o burato da explotación medraba e con el "as fendas nas casas e nas estradas, os cortes de auga e os movementos de terra" subliña o director e guionista. A esta situación hai que engadirlle a desaparición masiva das aldeas, Bocixa lembra como "da súa vila cun centenar de casas non queda nada" e preto de 1.000 persoas tiveron que deixar as súas vivendas.

A piques de rematar a rodaxe este mes, o músico e xornalista prevé facer a edición en outubro para poder estrear o documental en novembro, que xa está en negociacións coa TVG. As Encrobas. A ceo aberto conta cunha subvención da Xunta e co apoio técnico e humano de Videa Film e co fisterrán Benjamin Trillo Díaz, na dirección de fotografía e con Mon Soares na realización-edición.

VISIÓNS

A voz de veciños, Fenosa e a Administración

Sen voz en off, son os veciños, a administración e a compañía eléctrica os que van narrando os acontecementos que acaeceron na parroquia dende os anos 70 e que hoxe en día aínda non pechou a páxina da súa historia.

Preto de 30 personaxes protagonizan este documental que reflicte a diversidade de opinións dos veciños, algúns emigrados, "importáballes pouco vivir alí", pero para outros Encrobas é algo máis que cartos, explica o director. Tamén se recolle a postura do alcalde de Cerceda, José García Liñares, que tras multiplicar "por 200 os ingresos" no concello non crea moita oposición.

En canto á Administración está prevista unha reunión con representantes de Medio Ambiente para que ofrezan a súa postura ante o inmenso buraco negro que está devorando as Encrobas.

Pola súa parte, a compañía elétrica de Fenosa, que explota estas terras a través de Lignitos de Meirama, "xoga" cos veciños chegando a dicirlles que "a luz coa que operan a un neno nun hospital" depende deste enclave en Cerceda, explica o director.

A mina que aínda está en activo conta con escasos traballadores, xa que a maioría foron prexubilados, e na actualidade "está esgotando as reservas de carbón" confirma Bocixa.