O berce da escritura

O equipo do Proxecto Ar­queolóxico Medio Éufrates Sirio (Pames), que lidera a Universidade da Coruña e do que forman parte a Uni­versidade Nova de Lisboa, o Consello Superior de In­vestigacións Científicas e o Ministerio de Cultura de Siria, descubriu unhas táboas con carácteres cu­neiformes asirios que con­firman a presenza deste pobo a beiras do Éufra­tes cara ó ano 1.250 antes de Cristo. Esta zona, coñe­cida como o berce da ci­vilización, tamén pode gardar a orixe de escritura. Por iso na próxi­ma primavera, o grupo de expertos volverá ó lugar para buscar probas noutro asentamento próximo, xa datado no ano 3.300 antes de nosa era.

A historia produciuse no amencer do pasado 19 de maio. O grupo de ar­queólogos da Universi­dade da Coruña, que dirixe o profesor da Facultade de Humanidades de Ferrol, Juan Luis Montero Feno­llós, comezaba o seu traballo un día máis na fortale­za asiria descuberta anos atrás no enclave chama­do Tall Qabr Abu al-Atiq. Con eles, atopábanse outros membros luso-sirios do equipo. Non pasa moito tempo, e ás seis da mañá, prodúcese o primeiro gran descubrimen­to da expedición: dúas ta­belas de arxila non cocida con escritura cuneiforme son descubertas. Inmensa alegría. Canto antes se poñen en contacto con Ig­nacio Márquez, epigrafista do proxecto e do Consello Superior de Investigacións Científicas, quen polos indicios apunta á im­portancia do achado.

Desde 2005, os arqueó­logos da UDC realizan campañas de escavación nunha área que foi abando­nada hai bastantes anos polos investigadores doutros países. Coñecedores dos datos obtidos no século pasado, nos que os asirios os asociaban ó río Tigris, paralelo ó Éufrates.

Pero sabedores de que no século XIII a.C. os hititas baixa­ban de Anatolia (Turquía) e os babilonios remontaban o Éufrates, decidiron bus­car -tras un pormenoriza­do estudo previo analizando topografía e fotografías de satélite- no tramo medio do río, na garganta de Hanuga, vestixios asirios porque se trataba dunha fronteira natural. Así se en­controu a referida fortaleza de Tall Qabr Abu al-Atiq.

O profesor Montero ex­plica que neste xacemen­to empezaron a traballar na campaña de 2008. "Trátase dun edificio que foi destruído por un incendio e a gran sorte é que to­do quedou fosilizado". Había unha tenue constancia de que os asirios se tiveran ex­pandido na rexion no século XII a.C. por inscrició­ns de Salmanasar e Tukul­ti-Ninurta (1273-1207 a.C), pero non se constatou ata esta exploración do pro­xecto Pames da UDC.

"O próximo obxectivo é atopar o arquivo das táboas"

Considera que o conti­do das táboas fará que se reescriba a historia desta fortaleza asiria, xa que consta que non só hititas e babilonios estaban na súa proximidade, senón que tamén existían os nómades do de­serto, posibles precursores dos arameos. "Onde hai unhas tabelas adoita existir un arquivo e este compóñeno unhas 400 unidades; na nosa próxima campaña marcámonos o obxectivo de atopalo", sinala o profesor Montero, quen anuncia que na prima­vera de 2011 tamén bus­carán os primeiros textos cuneiformes nunha localización próxima á for­taleza, que supera os 5.300 anos de antigüidade.

Na presentación do achado, celebrada onte no reitorado da UDC, ademais do director do proxecto Pames, estiveron o reitor José María Bar­ja, o vicerreitor de Ferrol Luis Barral, o subdirector e profesor da Universida­de Nova de Lisboa, Francis­co Caramelo e o epigrafista do Consello Superior de In­vestigaciones Científicas (CSIC), Ignacio Márquez.

Márquez, experto en Mesopotamia, explica que a pesar de que as tabelas non miden máis aló dunha ca­ixa de mistos (5,5x4,5 cm.) "son as máis grandes prota­gonistas do proxecto". Tras observalas, copialas e fo­tografalas declarou que se atopan en período de restauración no Museo de Damasco, e confirmou sen dúbida a súa orixe asiria.

"Son de arxila non coci­da, o soporte de escritura é cuneiforme, a súa lingua, grafía e trazos son asirios, así como as impresións de selos cilíndricos e o sistema monetario que se expresa", comenta o epi­grafísta, e engade: "Trátase de documentos administra­tivos que conteñen infor­mación de interese sobre a sociedade, a economía, fa­la de dereitos de aduanas e de poboación nómade".

O proxecto Pames quere realizar dentro de tres anos unha exposición na Coru­ña, Lisboa e Madrid do achado. Mentres, haberá que conformarse coa pá­xina web que achegamos.