Hemeroteca web | RSS  RSS     Martes 11.12.2018 Actualizado 21:23
El Correo Gallego Radio Obradoiro CorreoTV Anova

Galicia Hoxe

Opinión

de catro a catro

XOSÉ MANUEL BEIRAS

Galeano en Galiza e en galego

18.05.2008 
A- A+

Transcrebo literalmente: "Estes artigos foram publicados em jornais e revistas de diversos idiomas. Foram Emir Sader e Eric Nepomuceno que propuseram reuni-los num livro para os leitores brasileiros. (...) Se os leitores se aborrecerem com o livro, Emir e Eric devem ser apedrejados, ou talvez crucificados. O autor se declara inocente". Xa imaxinades que esta inversión paródica da consabida nota introdutoria na que o autor se atribue en esclusiva a responsabilidade da obra só podería escribila alguén así coma Eduardo Galeano. Alguén capaz de exercer o humor coa amantiña tenrura que visibiliza nos espellos aos invisíbeis humáns do común cando se olla niles: "Los espejos están llenos de gente / los invisibles nos ven / Cuando nos vemos, los vemos".

Fora en Recife, nos primeiros meses do 2005. Acudiramos convidados polo PT á celebración dos vinte anos da sua fundación. Nun dos edificios reabilitados do bairro portuario, a carón da antiga Alfándega, instalarase unha moderna e amplísima libraría, onde había tamén unha ben surtida sección musical de discos e grabacións audiovisuais. Visitaramola Aurichu e máis eu varias veces durante aqueles días: era unha constante tentación á que sucumbiamos con grande placer. De xeito que, a máis de libros a eito, fixerámonos cunha presada de grabacións de música pianística brasileira, incluído un fascinante "deuvedé" autobiográfico de Nelson Freire, acompañado en varias secuencias por Martha Argerich –amiga sua dende a mocedade, e compañeira en xeniais interpretacións a dous pianos que non canso de escoitar.

Nunha desas visitas, remexendo nos andeis da espléndida coleición de libros de peto de L&PM Editora, batín coa ollada nun tíduo: O teatro do bem e do mal. Era do Galeano. Abrin o volume e, na anteporta do contido, vin a advertencia ao leitor xa transcrita eiqui. Ao ler que aquela escolma de artigos fora especificamente feita para editala no portugués do Brasil, pasoume polas mentes enxertala na ponla galega do noso común tronco lingüístico. Xa de volta na Galiza, comenteillo a Pancho Pillado, camarada na andaina de Laiovento e direitor literario da editorial. Como era de esperar, acolleu con entusiasmo a suxerencia de asumirmos un risco análogo ao de Sader e Nepomuceno –só que en galego.

 

* * * * *

 

Eu coñecera a Galeano hai máis de tres decenios como case todos nós –os da nosa xeración, quero dicir. Coñeceramolo non en persoa, senón na letra escrita dunha sua obra pioneira maxistral. Sí, naturalmente: Las venas abiertas de América Latina inaugurara o decenio dos setenta poñendo ao alcanzo dos cidadáns do planeta a historia clínica secular e o cadro diagnóstico completo do andacio inoculado dende o Norte nun continente enteiro, que até daquela só se difundira fragmentado en círculos de iniciados nas ciencias sociais –ou elevado á categoría de construcións teoréticas, fecundas pero inasequíbeis ás xentes do común. O exemplar co que eu traballara aqueles anos na docencia e a divulgación fora logo un dos volumes desaparecidos da miña biblioteca no período convulso da miña particular vivencia da transición. Cando, xa nos oitenta, ingresei como deputado no Parlamento de Galiza, só había dous profisionais encarregados de transcribiren as intervencións nos debates: unha estenógrafa e un taquígrafo. Ningún dos dous era galego: valenciana ela e... uruguaio il. Mais ambolos dous recollían con absoluta fidelidade e perfeición as intervencións feitas en idioma galego. Juan José Angeriz, chamábase aquel taquígrafo uruguaio. Recalara no noso país uns anos antes, fuxindo da ditadura militar. Conxeniamos axiña. Mais, ao pouco, rematado o rexime homicida na sua Terra, decidíu voltar. Deixou unha fermosísima carta de despedida, hoxe seica estraviada –contoumo antonte a entrañábel Maribel Cao, que fora compañeira sua no funcionariado parlamentar. E deixou tamén, para min, unha preciosa edición uruguaia do libro do seu paisano que se me perdera, e que gardei coma ouro en pano. Inda así, anos despois, desapareceu tamén da miña biblioteca, xa na casa de Aguiar. Sempre hai cleptómanos de libros entre os visitantes ocasionais –e eu, na miña candidez, nunca restrinxira o acceso á miña profana sacristía. Até que adeprendín. Agora, o exemplar das "veas abertas" que teño adicado polo Eduardo é unha versión brasileira mercada en Porto Alegre: se cadra así, disfrazado dese xeito, non mo furtan porque non o identifican. Digo eu.

 

* * * * *

 

En persoa, coñecín a Eduardo en Montevideo, hai cousa dun decenio. Nunha das miñas viaxes por mor do labor político no Bloque. Leváranme a predicar no Padroado da Cultura Galega, e alí estaba il, no público. Fiquei pampo, ou trasposto, non sei ben. Mais o aparente enigma da sua inesperada presencia ten doada espricación, e pouco ou nada a ver conmigo mesmo. Galeano, dende mociño, relacionarase moito cos exiliados galegos republicáns, e proseguíu logo esa relación cos emigrados demócratas praticantes. E máis coas actividades do Padroado –así nacera a sua amizade co finado Fernando Pereira de Soutomaior. Por outra banda, moitos diles integráranse como militantes no proceso de xestación do Frente Amplio. Tal era o caso de Manolo Sáa ou Nelson Ferreira, máis tarde fundadores do grupo inicial do Bloque en Montevideo. Fora un diles o que convidara a Galeano á miña prédica, sen eu saber. Remataramos a xornada ceando todos xuntos e descubríndomos amigos comúns e comúns camaradas de múltiples combates nunha diversidade de frentes de batallas disque perdidas pero non, recorcio, que non, descontra as cabezas monstrosas da medusa imperial. O azar –ou talvez a telepatía– quixera que eu levase conmigo, para aliviar o agoiro dos vóos transoceánicos, unha rara edición nicaraguana, que trouxera Cristina de cando fora brigadista aló, dos Días y noches de amor y de guerra, casualmente, ese latexante relato autobiográfico de apaixoada fermosura. Foi o primeiro libro seu que me asinou o Galeano. Fixémonos amigos. Engaioloume decontado a sua cordial diafanidade ética, o seu amoroso humor, o seu libérrimo exercizo crítico da solidariedade, o seu maino coraxe irredutíbel. Nos anos seguintes, Porto Alegre daríame a ocasión de coñecer esoutra sua dimensión humá que comunica o lentor da ideación a un auditorio enviso e fascinado –como hai poucos días no Auditorium compostelán. E de compartirmos xuntos con Helena e Aurichu a emoción da utopía transmutada en guieiro da emancipación colectiva. Tal como lle reconviñera cordialmente il a Saramago nunha memorábel fuga a cinco voces perante o xentío que ateigaba o Gigantinho, aló polo 2005 se non boto mal as contas. Ao cabo confésome discípulo seu: nunca até hoxe cesei de adeprender dil.

 

* * * * *

 

Así que á volta de Recife, desque o Pancho se entusiasmou coa idea, aproveitei para proporlla a Galeano na primeira ocasión que nos vimos: facermos en Laiovento unha translación galega do seu brasileiro "teatro do bem e do mal". Mais estoupou a solpresa: "E por qué non facervos, millor, outra escolma de textos meus ex-profeso para a vosa editorial?" –espetoume cun sorriso pillabán. Pesia a nosa amizade, eu non ousara pedirlle tal cousa. Estou seguro de que o adiviñara, e adiantouse il a ofrecela. Así naceu a Carta ao señor Futuro. O outono seguinte, cando veu falar a Compostela convidado por Carmen Carballo, díxome sen eu perguntar: "non esquencín a miña promesa". Pouco despois remitiu o orixinal. Alfredo Iglesias ofreceuse a traducilo e prologalo. Feito o prólogo, propúxenme enviarllo a Galeano: "Non fai falla, eu confío, prefiro lelo xa editado" –respostou.

Na Carta ao señor Futuro está condensado o Galeano máis xenuino: o que practica coa palabra a más radical subversión. Palabra que imprime en pautas de conduta, da sua propria conduta, pra empezar. Rexamente, pro con tenro humor, até con lirismo. Insubornábelmente, mais sen estremonías. Sen pretensións de dar exemplo: só para poder ollarse con acougo nos espellos onde asoman os invisíbeis, digo, os invisibilizados polo poder da medusa imperial, e prestarlles a sua voz, digo, sintonizar a sua voz coa diles todos no brado que proclama que outro mundo é posíbel, digo, necesario: "é preciso, necesario e urxente" –cantara, fraterno, o portugués. Eduardo Galeano está connosco na Galiza –e fica con nós en galego. Nunca lle agradecerei abondo o fermoso galano que nos fixo a tod@s.

Grupo Correo Gallego
Ante calquera dúbida, problema ou comentario nas páxinas de Galicia Hoxe envíe un e-mail a info@galicia-hoxe.com. Titularidade e política de privacidade. Política de Cookies
Auditoría Audiencia Sites
Titulares RSS