Hemeroteca web | RSS  RSS     Martes 11.12.2018 Actualizado 21:23
El Correo Gallego Radio Obradoiro CorreoTV Anova

Galicia Hoxe

Noticia 1 de 1 Galicia  |   RSS - Galicia RSS

O SAL DA TERRA

As coordenadas narrativas de María Victoria Moreno

JOAQUIM VENTURA  | 17.05.2018 
A- A+

Sen tirar mérito dos xéneros aparentemente menores que María Victoria Moreno cultivou con preferencia –narrativa infantil e xuvenil-, a ausencia de obras destinadas a adultos dificulta contrastar o uso das coordenadas de espazo e de tempo. De igual maneira, a súa limitada produción poética tampouco permite situar un mundo de seu persoal, imaxinario, onírico.

Pero, obviamente, a escritora nacida en Valencia de Alcántara tiña uns vectores para artellar un modo narrativo. Desde unhas lecturas de preferencia a unhas vivencias que ela trasladou ás súas obras. E nestas, os protagonistas son axentes / pacientes do paso do tempo e da translación entre un espazo e outro. Así, Nicolau Arís, o protagonista de Anagnórise, anda no coche á espera de adiantar un camión e lembra o seu inmediato pasado. Reflexiona metido naquela situación “aboiando nun zunido mesto” e sen poder abrir os ollos: “Non imos polo espacio (...), imos polo tempo. Deixámo-lo pasado atrás, corremos polo presente e dirixímonos ó futuro”.

Dalgún xeito, pois, María Victoria Moreno dá prioridade ao avance no tempo por riba do movemento no espazo. E faino nunha novela na cal o motivo é a viaxe, entre Galiza e Madrid, do protagonista, acollido á amabilidade dunha escritora que o recolleu cando facía auto-stop. E tal vez sexa esa prioridade polo avance co tempo, en detrimento do espazo, o que faga que os personaxes de Moreno non rematen de resultar completos.

Porque o tempo, en definitiva, avanza malia nós, inexorable. Teremos unha sensación de que lisca connosco ou que con el imos moi devagar. Tanto ten. Pero o tempo avanza implacable: o inmediato presente será pasado irreversible en apenas media hora. O error de agora mesmo igual é imposible de remediar. Podemos mandar no noso tempo pero non no tempo. Podemos perdelo ou aproveitalo pero non frealo.

Situación ben distinta á do espazo. Aí si que somos donos (incluso se é en condición paciente) do noso traslado. Incluso no ámbito doméstico, cada parte da casa ten a súa perspectiva, o seu clima, o seu acougo. E nese rosario de reflexións que manteñen Nicolau Arís e a escritora sen nome, aparece a lembranza daquel río de Heráclito no que nunca nos poderemos bañar dúas veces. Cando o rapaz di que os camiños da vida non son de ida e volta, a escritora replica que aos espazos podemos volver fisicamente pero que, en troques, ás experiencias só podemos facelo co pensamento, coa lembranza.

E é, xustamente, esa fuxida do pasado lembrado o que move a Nicolau ao seu traslado no tempo e no espazo, tal como define a escritora cando sostén que non temos máis ca presente: “Esquecémolo proxectando as nosas vivencias cara ó pasado ou cara ó futuro”. Pero Anagnórise dista moito de constituír unha novela de viaxe (unha road movie se se tratase dunha película). Do mesmo xeito que o seu protagonista, Nicolau Arís, está ben lonxe de ser un homo viator que aprende co movemento, coa translación.

A viaxe que María Victoria Moreno narra é unha simple dislocación mecánica entre unha vila galega e Madrid, destino prefixado e previsto pola propia experiencia da autora. O espazo –ou os espazos- entre os puntos de saída e de chegada apenas inflúen máis alá do simple e necesario avituallamento. Non hai unha descuberta –por simple comparación- coa soidade das terras zamorás ou coas sequidades de Castela. Non atopamos máis que paradas estándar en forma de bares ou gasolineiras nunha viaxe cuxos tempos –doutra banda- non compren o paso rigoroso da marcha, lenta ou rápida, tanto ten. Un cambio de espazo que Nicolau pretenderá definitivo pero que para escritora non o será cando vaia na procura da súa filla a Granada.           

E se consideramos a dimensión espacial dunha lingua, María Victoria Moreno resulta un exemplo de primeira magnitude para os defensores da alofonía verbo do galego. Entre eles, o mestre e amigo Xesús Alonso Montero o primeiro. Tal reflexión xa nos sitúa, nin que sexa grosso modo, na historia social da lingua galega: esta perdeu falantes pola emigración e pola hexemonía do castelán nas vilas. Por iso, calquera novo usuario externo é benvido. En troques, en zonas de formación natural de novos falantes na lingua propia do país –caso de Cataluña, por exemplo- non aparece mencionado o fenómeno da alofonía.

¿Foi Moreno unha escritora alófona? ¿Son, eu mesmo, catalán de berce e de residencia, alófono en galego cando fixen desta lingua a miña principal ferramenta de expresión literaria? Respondería dobremente que non. A primeira razón negativa é que cando amais de saber falar unha lingua a incorporas ao patrimonio persoal, pasas a ser falante dela, máis aínda se a tes por habitual.

A segunda razón negativa estaría referida á súa expresión gráfica, a escrita. Cando –de forma prioritaria ou non- escribes nesa lingua aprendida e apropiada cabería ser considerado un alógrafo pero non un alófono. María Victoria Moreno é a primeira persoa non nacida en terras galegas a quen se lle dedica o Día das Letras. Quixo ser galega e exerceu de tal, non de alófona. Coma min, que fixen da dimensión galega parte do meu ser.         

Grupo Correo Gallego
Ante calquera dúbida, problema ou comentario nas páxinas de Galicia Hoxe envíe un e-mail a info@galicia-hoxe.com. Titularidade e política de privacidade. Política de Cookies
Auditoría Audiencia Sites
Titulares RSS