Tanto vai o cántaro á fonte que acaba crebando. Tanto o tensar a corda por un impenitente e esixente, cando non ameazante dialecticamente nacionalismo, que ás veces os cálculos rompen e a partitura cambia o guión subitamente. É o que pasou en Escocia ante a inesperada proposición do premier británico. Un referendo, unha soa pregunta, independencia a Escocia si ou non. Sen termo medio, sen outras chantaxes nin simulacros. Independentistas, unionistas e autonomistas. Difícil equilibrio. E aínda que a vitoria parece a primeira vista do Partido nacionalista escocés que hai só un ano nas lexislativas cultivou un irresistible éxito electoral, a reacción de Whitehall é un órdago con longo percorrido. Pedindo o máis conseguimos o menos e seguimos sumando. Práctica esta recorrente do nacionalismo vasco e catalán e nun segundo e afastado plano do nacionalismo galego.

Salmond, o líder escocés, quere un referendo para 2014, e máis que unha independencia aberta quere unha maior autonomía como a española, ou talvez sen emular explicitamente a experiencia territorial e competencial autonómica e española. E como colofón á presión unha segunda pregunta sobre a independencia, pero sen concretar datas da mesma. Cameron, o primeiro ministro aparenta ceder e cambia o guión, referendo en ano e medio e só unha pregunta, a da independencia, non máis autonomía, ou devolución de poderes como se chama na illa.

A diferenza do modelo español constitucional onde o título oitavo recoñece e implanta o estado autonómico, en Reino Unido non hai constitucións escritas, é o costume multisecular que arrinca en 1215 coa súa Carta Magna das Liberdades onde os nobres frearon o abuso do monarca, Juan Sen Terra e os seus dereitos constitucionais e liberdades, aos que seguirían os Petition of Rights de 1628 e os Bill of Rights de 1689 e que ao longo dos séculos irá perfeccionando o armazón xurídico e constitucional británico. Cansaron os ingleses das proclamas dialécticas e demagóxicas escocesas? Ou pola contra é un pulso que saben que poden gañar cando independentistas e unionistas seguen a súa pugna política fronte a outro bloque que quere máis autonomía?

Hoxe discútese mesmo a viabilidade ou non, constitucional, da convocatoria mesma do referendo. E o problema non é a pregunta, é a celebración ou non do referendo e se o parlamento británico ten ou non dereito a prohibilo. Referendo consultivo ou vinculante? E agora volvamos a vista ao noso país. Sorprende que aínda hoxe non reaccionasen os nacionalismos vasco, catalán e galego ante o escenario que se abre en Escocia. E buscasen similitudes e esgrimirán idéntico dereito aínda que a realidade escocesa xurídica, política e constitucionalmente nada ten que ver coas nosas autonomías, aínda que tampouco ten que ver Kósovo pero pronto cataláns e vascos argüiron similares pretensións. Economicamente a diferenza de Cataluña e País Vasco, Escocia é a parte económica máis pobre do Reino Unido. Xogo de suma cero, todo ou nada, ou talvez todo debe cambiar como o príncipe de Salino para que nada en realidade cambie.

Vimos como o pasado ano celebráronse en Cataluña cunha Esquerra abanderando os procesos e unha CiU consentindo e acirrando coa boca pequena, consultas soberanistas en multitude de municipios cataláns, sen que os tribunais entrasen a xulgar tamaños feitos. A Constitución española prescribe moi claramente a posibilidade do referendo, a iniciativa do mesmo, a convocatoria e a extensión, todos os cidadáns. Non di que os dunha comunidade autónoma, senón todos, e ao referirse a todos é a cidadanía española na súa integridade.

Non nos enganemos, nada hai contraditorio no discurso nacionalista. O xogo de suma cero segue o seu curso. Tampouco significa que o guión sexa incólume ou a partitura estea ultimada, simplemente procúrase marcar o son que se quere, o resto facer bailar e esperar. E de esperar sabe e moito o nacionalismo, é paciente, versátil, tamén atrevido. Cara amable dun lado, discurso recio e agre doutro, frontista, ás veces descaradamente rupturista. Modúlanse as palabras,  coquetéase cos pleonasmos interesados e solipsistas. Toléranse aventuras, tamén aventuristas. Sempre a mesma letarxia impenitente. Sempre a presión ex ante e ex post dun proceso electoral. E buscarán similitudes co caso escocés, esgrimirán iguais dereitos e porán unha pedra máis no seu anceio soberanista.